Systemy prowadzenia hodowli zwierząt futerkowych
Rozróżniamy dwa sposoby prowadzenia hodowli zwierząt futerkowych:
parkowy na półwolnych wybiegach;
z wybiegami ograniczonymi: a) w klatkach, b) w zagrodach.
Obecnie prowadzi się powszechnie klatkowy chów zwierząt futerkowych. Pozwala on na lepsze wyzyskanie terenu, bardziej szczegółowy nadzór nad zwierzętami, indywidualne ich traktowanie oraz ułatwia prowadzenie pracy hodowlanej. Sposób ten jednak odbiega od naturalnych warunków pierwotnego bytowania zwierząt na wolności, co może wpływać hamująco na ich rozwój. Prowadzenie w taki sposób chowu wymaga lepszego przygotowania fachowego hodowcy, większej opieki i ścisłego przestrzegania zasad higieny. Analogicznie do metody zimnego wychowu
cieląt czy budkowego wychowu prosiąt, także i wśród hodowców zwierząt futerkowych zrodziła się myśl stworzenia bardziej naturalnych i higienicznych warunków wychowu, przynajmniej dla młodych zwierząt hodowlanych. W praktyce sposób ten może być stosowany wyłącznie do zwierząt rozpłodowych, nie nadaje się natomiast do wychowu materiału na skórki.
Metoda chowu parkowego jest jednak właściwa tylko tam, gdzie rozporządzamy, wyodrębnionymi w sposób naturalny, odpowiednio dużymi nieużytkami, na których można by prowadzić taką hodowlę. Typowy przykład zorganizowanej na dużą skalę hodowli lisów polarnych systemem parkowym widzimy w ZSRR, na wyspach położonych u północno--wschodnich wybrzeży azjatyckiej części RSFRR. Organizacja takiej hodowli jest bardzo prosta. Na niewielką bezludną wysepkę wywozi się kilka lub więcej par zwierząt, które zamierzamy rozmnożyć, nad brzegiem ustawia się stały posterunek z kilku ludźmi, których zadaniem jest opieka nad zwierzętami, zadawanie karmy i prowadzenie nakazanych obserwacji. Co pewien czas odwiedza wysepkę statek przywożący zapasy pokarmu dla ludzi, paszy dla zwierząt i różny potrzebny sprzęt, a także myśliwych, których zadaniem jest prowadzenie racjonalnego odstrzału. Statek zabiera skórki zdobyte przez łowców, pocztę do kraju itp. Na podstawie informacji zbieranych przez dozorców opracowuje się naukowo materiał hodowlany oraz oblicza dopuszczalny stopień eksploatacji i zagęszczenia obsady.
Związek Radziecki prowadzi metodą parkową hodowlę rozmaitych odmian lisów pospolitych i polarnych, jeleni pantowych, a także fok na wyspach wschodniej Syberii. Prowadzenie takiej hodowli nastręcza poważne trudności w pierwszym okresie wychowu młodych, gdyż podczas ostrych i śnieżnych zim może zginąć do 30% całego przychówka. Taki sposób prowadzenia hodowli nie pozwala też na prowadzenie indywidualnego doboru rozpłodników. Termin uboju poszczególnych sztuk na futerka jest w tych warunkach, w pewnej mierze, rzeczą przypadku. Duże zagęszczenie zwierząt na niewielkiej przestrzeni sprzyja przenoszeniu się chorób zaraźliwych i rozpowszechnianiu się pasożytów. W związku z tym potrzebna jest bardzo staranna opieka i czujny dozór. Wychowane na swobodzie zwierzęta są jednak silne, odporne, mają dobrze rozwinięte mięśnie i masywny szkielet. Metoda ta, chociażby ze względów technicznych, nie nadaje się do prowadzenia w Polsce, nie rozporządzającej odpowiednimi do tego celu terenami.
Zalety obu systemów łączy, wyrównując przy tym w znacznej mierze ich wady, metoda prowadzenia fermy systemem klatkowym, przy stosowaniu wybiegów do wychowu młodych sztuk hodowlanych. Prowadzenie hodowli zwierząt futerkowych systemem parkowym na lądzie poza wyspami związane jest z dodatkowym ryzykiem, ponieważ trudno jest przeszkodzić zwierzętom w ucieczce, która zawsze może się zdarzyć, nawet przy najlepszym dozorze. Naraża to hodowcę na dodatkowe straty.
Istotą systemu klatkowego jest trzymanie poszczególnych zwierząt lub niewielkich ich grup stale w odosobnieniu, w zbudowanej umyślnie na ten cel zagrodzie lub w osiatkowanej klatce. Z klatkami połączone są oddzielne, odpowiednio dla każdego gatunku zbudowane budki gniazdowe (domki), stwarzające w ogólnym zarysie warunki, jakie każdy gatunek zwierząt znajduje na swobodzie w swej norze mieszkalnej. Według dawniejszych poglądów, duże wspólne wybiegi miały być niezbędne dla zdrowia hodowlanych zwierząt trzymanych w klatkach. Również obecnie uważamy je za bardzo pożądane przy wychowie zwierząt hodowlanych, unikamy ich jednak przy wychowie sztuk przeznaczonych na skórowanie. Na wybiegi takie przeznaczano nieraz i ogradzano duże, często parohekta-rowe przestrzenie znajdujące się w pobliżu właściwej fermy. Kontrolę zwierząt na wybiegach przeprowadzano w czasie karmienia. Obserwacje poczynione w praktyce nie potwierdziły jednak teoretycznych założeń. Przekonano się bowiem, że lepszą kondycję i zdrowie wykazywały zwierzęta nie korzystające z wybiegów, trzymane pojedynczo w klatkach nadziemnych, na siatkowej podłodze. Zbytnie skupienie zwierząt na niewielkiej przestrzeni i na szczelnej podłodze przyczyniało się bowiem do zaro-baczenia pogłowia i sprzyjało rozpowszechnianiu się chorób zaraźliwych. Zastrzeżenie to nie dotyczy, okresowego przetrzymywania na wybiegach młodych zwierząt, przed włączenie ich do stada podstawowego.