Przyrodnicze warunki prowadzenia hodowli zwierząt futerkowych
Hodowca, który zamierza założyć hodowlę zwierząt futerkowych, musi dokonać wyboru właściwego miejsca pod fermę, gdyż jest to czynnik, który decyduje nie tylko o powodzeniu, ale o możliwości istnienia całego przedsięwzięcia.
Na wybór miejsca pod fermę wpływa szereg czynników środowiskowych, jak a) klimat, b) podłoże, c) otoczenie, d) komunikacja, e) względy ekonomiczne i in.
Jeżeli porównamy klimat Kanady, tego klasycznego „kraju futer szlachetnych", a zwłaszcza klimat Wyspy Ks. Edwarda, gdzie podjęto pierwsze próby udomowienia lisów, z danymi polskich stacji meteorologicznych, przekonamy się łatwo, że zima jest u nas na ogół nieco mniej ostra niż w ojczyźnie lisa srebrzystego, a lato nie jest w Polsce gorętsze niż w Kanadzie. Z obserwacji myśliwych i podróżników wiemy, że najszlachetniejsze futra pochodzą raczej z okolic o niezbyt zimnym i nie za ostrym klimacie, a wielkie i długotrwałe mrozy, zwłaszcza gdy są połączone z ostrymi wiatrami, powodują wytwarzanie się u zwierząt grubej, ostrej, szorstkiej, mało szlachetnej sierści. Futra o miękkim i jedwabistym włosie pochodzą ze zwierząt żyjących w strefie klimatu łagodniejszego. Nie znaczy to naturalnie, że niskie temperatury zimy są całkowicie niepotrzebne czy nawet niekorzystne do wytwarzania się dobrych futer. Chłodna jesień i mroźna, raczej śnieżna zima wpływają dodatnio na rozwój grubej i gęstej warstwy puchowej oraz pięknego włosa pokrywowego okrywy u wielu gatunków zwierząt. Zima przyczynia się również do wytworzenia się tej prawdziwie delikatnej i cienkiej skóry, jaką widzimy zazwyczaj u zwierząt pochodzących z dalekiej północy. Zakładając fermę należy więc unikać okolic znanych z silnych i długotrwałych mrozów, zwłaszcza połączonych z gwałtownymi wiatrami, taki bowiem klimat lokalny wpływa ujemnie na jakość futra.
Dla Kanady, ojczyzny lisa srebrzystego, typowa jest późna wiosna i lato niewiele na ogół chłodniejsze od naszego. Ta właściwość klimatu Kanady jest raczej niekorzystna dla wychowu lisiąt i przyczynia się do dużych strat przychówka. Klimat miejscowy Wyspy Ks. Edwarda, gdzie założono pierwsze fermy zwierząt futerkowych, jest raczej łagodny, typu oceanicznego, a w porównaniu z naszym klimatem nieco chłodniejszy. Należy zaznaczyć, że lisy srebrzyste wykazują dużą zdolność do aklimatyzacji i przystosowywania się do różnych warunków otoczenia. Najlepszym dowodem tego są fermy położone w okolicach Nowego Jorku, o klimacie cieplejszym niż klimat Polski. Jeżeli zaś porównamy nasz klimat z klimatem krajów zachodnich, przekonamy się, że kraj nasz, pod względem naturalnych warunków do prowadzenia hodowli, należy postawiona jednym z pierwszych miejsc; podczas gdy np. we Francji, Niemczech Zachodnich lub Anglii najodpowiedniejsze tereny prowadzenia z powodzeniem ferm zwierząt futerkowych leżą w terenach górskich, położonych co najmniej na wysokości 800 m nad poziomem morza, to u nas również na nizinach znajdujemy bez trudu odpowiednie warunki do hodowli.
Ogólnie można stwierdzić, że odpowiednie do chowu większości gatunków zwierząt futerkowych są te obszary, na których średnia temperatura roczna nie przekracza +11°C, lecz również nie spada poniżej 0° C i to
przy stosunkowo ostrej zimie (nawet do — 20° C średniego minimum styczniowego) i upalnym, ale niezbyt długim lecie (średnia lipca może dochodzić nawet do +20°C). Ze względu na warunki wychowu młodych korzystna jest raczej łagodna i niezbyt późna wiosna. Na rozwój futer przed ubojem wpływa natomiast dodatnio wczesna i chłodna, ale nie deszczowa jesień.
Wilgotność powietrza zarówno względna, jak i bezwzględna może być dość wysoka. Dla rozwinięcia się pięknego futra korzystne są, jesienią zwłaszcza, liczne dni pochmurne i częste występowanie mgły. Nadmierne nasłonecznienie wpływa bowiem niekorzystnie na jakość futer. Zbyt częste jednak deszcze i słoty odbijają się na jakości futer również raczej ujemnie; dotyczy to zwłaszcza zwierząt lądowych. Wpływ deszczu na jakość futer zwierząt wodnych (nutrie, piżmaki i bobry) jest już o wiele mniejszy, raczej bez znaczenia. Pożądane są natomiast opady śnieżne podczas dwu do trzech miesięcy zimowych. Stwarza to dla lisów warunki, do jakich przyzwyczajone są one w swojej ojczyźnie. Ogólna ilość opadów w różnych okolicach Ameryki i Azji Północnej, stanowiących ojczyznę najważniejszych gatunków zwierząt futerkowych, waha się w szerokich granicach 200 — 2000 mm rocznie. Optimum leży na Labradorze i wynosi 500 — 1000 mm opadu rocznie. Średnia opadów dla Polski leży na ogół w ramach tych granic.
Duży wpływ na jakość futerek wywierają również promienie światła słonecznego, które mają wpływ na procesy chemiczne w ustroju. Przyśpieszają one początkowo tzw. dojrzewanie sierści, przy czym włosy uzyskują właściwą barwę, długość i grubość, później jednak światło powoduje ich rudzienie, blaknięcie oraz kruszenie. Jeżeli zaś, jak to ma miejsce np. na wysokości ponad 1090 m nad poziomem morza, w widmie słonecznym procent promieni nadfioletowych jest stosunkowo duży, włosy okrywy zewnętrznej dojrzewają niekiedy zbyt wcześnie, zanim jeszcze futro zimowe jako całość zdoła uzyskać właściwy stopień rozwoju. Wówczas, w okresie zabijania zwierząt, włosy są już matowe i częściowo zrudziałe. Ażeby temu złu zapobiec, urządza się na fermach, nie tylko w górach ale także i na nizinach, specjalne pomieszczenia, tzw. ciemniaki. Przenosi się do nich zwierzęta na czas dojrzewania okrywy włosowej, chroniąc je w ten sposób przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. Środki dawniej stosowane w tym celu były bardzo prymitywne, a przy tym kłopotliwe. Ocieniano np. całe zagrody od strony południowej i od wschodu, ustawiano w nich specjalne daszki lub nawet wykopywano podziemne jamy.
Jeżeli, zakładając hodowlę zwierząt futerkowych możemy na fermę wybrać teren o różnej wystawie, to za najlepsze uważane są na ogół wystawy północno-wschodnie oraz wschodnie. Nieodpowiednia natomiast będzie wystawa południowa. Zawsze też należy pamiętać o tym, żeby zapewnić fermie osłonę od tej strony, z której stale wieją w jej okolicy,
zwłaszcza zimą, wiatry, które mogą wpływać niekorzystnie nie tylko na jakość futer, ale także na rozwój i zdrowotność zwierząt.
Terenem odpowiednim do założenia fermy zwierząt futerkowych są wszelkie odłogi, karczowiska i inne nieużytki. Podłoże twarde i kamieniste jest raczej korzystne, gdyż mimo trudności przy budowie ogrodzenia, uniemożliwia podkopywanie się i ucieczkę zwierząt, a także nie rozmięka i stanowi złe środowisko dla rozwoju bakterii i pasożytów. Podłoże pod fermę musi być suche i przepuszczalne, pożądany jest zatem lekki spadek terenu, wpływający zresztą również na wystawę fermy.
Należy dążyć do tego, aby hodowla zwierząt futerkowych leżała, w miarę możliwości, na uboczu od ważniejszych dróg komunikacyjnych (szos i linii kolejowych), w okolicy niezbyt gęsto zaludnionej. Nie powinna natomiast mieścić się w pobliżu dużych fabryk, kopalń czy lotnisk. Ruch komunikacyjny, częste przechodzenie ludzi oraz praca fabryk niepokoją bowiem zwierzęta, co odbija się niekorzystnie zwłaszcza na kotnych i karmiących samicach, które w takich warunkach ronią, a także mogą opuścić albo nawet zagryźć swe własne młode.
Niekorzystne jest również zakładanie ferm w okolicach gęsto zadrzewionych, w lasach i zagajnikach, nie przynosi to bowiem hodowli większych korzyści, a w znacznej mierze utrudnia obsługę i dozór fermy. Jakkolwiek ferma hodowlana zwierząt futerkowych powinna leżeć na uboczu od głównych szlaków i urządzeń komunikacyjnych, to jednak należy starać się, żeby dostęp do niej nie był zbyt utrudniony, w przeciwnym razie bowiem, konieczny dla zwierząt dowóz żywności, opału i różnych materiałów oraz wywóz skórek mógłby natrafić na niepotrzebne trudności. Hodowca zamierzający zorganizować fermę futerkową musi również stosować się do ogólnie obowiązujących w tym zakresie przepisów san itarno-epidemiologiczny ch.