Norka
Gdy w Ameryce Północnej uzyskiwanie skór zwierząt futerkowych drogą polowania stawało się coraz trudniejsze, a ilość zdobyczy dostarczanej na rynki światowe zmniejszała się z roku na rok, piękne futra stawały się coraz bardziej pożądane i coraz kosztowniejsze. Przyczyniło się to do rozbudowy hodowli zwierząt futerkowych na całym świecie. Do najbardziej cenionych należą futra norek.
Norki występują dziko zarówno w Europie, jak i w Ameryce Północnej jako dwa różne, jakkolwiek blisko z sobą spokrewnione gatunki
Mustela lutreola L. oraz Mustela (Lutreola) vison Schreb. Liczebność pogłowia norek europejskich zmniejsza się obecnie bardzo szybko i należy przypuszczać, że zwierzęciu temu grozi całkowite wymarcie. Norki amerykańskie natomiast występują jeszcze stosunkowo licznie, tworząc w stanie dzikim szereg miejscowych odmian. Norki amerykańskie oswajają się łatwo i już od dawna trzymano je w wielu domach zamiast kotów do zwalczania myszy.
Futerka norek były zawsze wysoko cenione. Norki na futra zaczęto hodować w Kanadzie już ok. 1873 r. Początkowo jednak fermowa hodowla tych zwierząt nie miała większego znaczenia, a jej rozwój rozpoczął się dopiero w latach bezpośrednio poprzedzających I wojnę światową. W latach dwudziestych bieżącego stulecia zaczęła ona nabierać większego znaczenia gospodarczego, a dziś należy do najpopularniejszych gałęzi hodowli zwierząt futerkowych zarówno w Europie, jak i w Ameryce. Ma to swoje uzasadnienie także i w tym, że ceny futer z norek są stosunkowo wysokie i przy dobrze zorganizowanym wychowie opartym na miejscowych źródłach tanich pasz, oraz przy jak najszerszym wykorzystaniu pasz własnych gospodarstwa, zapewniają pełną jej opłacalność. Inwestycje związane z założeniem hodowli norek są także niewielkie, a nawet mniej kosztowne niż przy organizacji hodowli lisów czy nutrii.
Hodowla norek ma również znaczenie ogólnokrajowe; eksport skór norek daje dewizy i równocześnie zmniejsza import futer szlachetnych do kraju.
Hodowla norek w Polsce może być prowadzona na większą skalę przez uspołecznione, socjalistyczne gospodarstwa rolne państwowe i spółdzielcze, lub przez specjalnie wyodrębnione gospodarstwa fermowe leśne i rybne. Hodowla może być z równą korzyścią prowadzona na małą skalę przez drobnych rolników, ogrodników, funkcjonariuszy służby leśnej, a nawet, jako zajęcie uboczne, przez mieszkańców przedmieść i osad przyfabrycznych, a przede wszystkim przez członków spółdzielni produkcyjnych na ich działkach przyzagrodowych.
Podstawą przy zakładaniu i rozbudowie fermy norek musi być jednak zawsze doświadczenie hodowcy i dostateczna baza paszowa, zapewniająca egzystencję rozwijającej się fermie. Niesłuszne przeto jest rozpoczynanie hodowli norek od razu na zbyt dużą skalę.
Pierwsze norki hodowlane sprowadzono do Europy dopiero ok. 1926 r. Wobec pomyślnych wyników pierwszych prób hodowli, podejmowanych w Niemczech, liczba norek importowanych z Ameryki do Europy wzrastała z roku na rok, stwarzając dla tamtejszych hodowców doskonałą koniunkturę.
Hodowla norek w Polsce jest młodą gałęzią produkcji zwierzęcej. Pierwsze fermy tych zwierząt powstały u nas w 1928 r. Były to nieduże fermy amatorskie. Hodowlę o nastawieniu produkcyjnym rozpoczęto dopiero po II wojnie światowej, opierając się na importach z Czecho-
Słowacji, NRD, NRF, Finlandii, Anglii, Szwecji, Norwegii, Danii i Kanady. Doprowadzono stado podstawowe norek do 64 000 samic pogłowia hodowlanego, przy rocznej produkcji 170 064 skór surowych. Z eksportu tych skór uzyskuje nasz kraj, po pokryciu potrzeb rynku wewnętrznego, rocznie średnio 2 280 tys. dolarów w dewizach.
Znaczenie tego eksportu wzrasta z roku na rok nie tylko ze względu na zwiększający się obrót dewizami, lecz także z uwagi na znaczną jego opłacalność. W najbliższym pięcioleciu grozi hodowli norek poważny kryzys. Jest to wynikiem zmian mody i znacznym spadkiem zapotrzebowania na futra na rynkach światowych. Dotyczy to zwłaszcza norek standardowych. Odmiany barwne tzw. „kolory" są wciąż jeszcze poszukiwane i znajdują chętnych nabywców. Materiał hodowlany jest w całości pochodzenia amerykańskiego. Norka europejska nie została bowiem dotąd udomowiona, a podejmowane parokrotnie próby rozmnażania jej w niewoli natrafiały na poważne trudności i dość szybko ich zaniechano, skupiając całą uwagę na rozmnażaniu, ulepszaniu i przekształcaniu norki amerykańskiej. Norka europejska nie daje się płodnie krzyżować z norką amerykańską.
Norka należy wśród kręgowców do rzędu mięsożernych (Carnívora), rodziny łasicowatych (Mustelidae), rodzaju łasica (Mustela). Gatunki należące do rodzaju łasica grupujemy w trzech podrodzajach: norka (Lutreola). tchórz (Putorius) i łasica (Mustela). Do podrodzaju norka należy kilka gatunków; najważniejsze z nich to norka europejska (Mustela lutreola L.) oraz norka amerykańska (Mustela (Lutreola) vison Schreb.) Wymienić należy jeszcze norkę syberyjską, zwaną w handlu futrzarskim ,.Kolinsky", norką chińską lub norką japońską. Pomimo dużego podobieństwa zewnętrznego, biologicznie stoją one dość daleko od siebie, czego dowodem jest niemożność uzyskania płodnego potomstwa z krzyżowania tych gatunków między sobą.
Norka amerykańska ma tułów wydłużony, walcowaty, głowę małą, okrągłą, przechodzącą bez wyraźnej granicy w szeroką grubą szyję; uszy — bardzo małe, zaokrąglone, szeroko osadzone. Nogi ma silne, krótkie, ale przy tym smukłe, w znacznej mierze zakryte przez futro; palce nóg tylnych są spięte dobrze rozwiniętą błoną pływną. Norka porusza się w sposób bardzo charakterystyczny — skrada się i prawie pełznie, cały czas węsząc i obserwując. Ruchy jej są jednak elastyczne i bardzo zwinne. Rozróżniamy 11 odmian dzikich norek amerykańskich.
Wielkość norek, w zależności od odmiany, bywa rozmaita. Największe rozmiary osiągają norki alaskańskie, mierzące od wierzchołka nosa do końca ogona do 80 cm długości; w tym długość ogona 20—22 cm. Inne odmiany dzikiej norki są na ogół drobniejsze i nie dorastają zazwyczaj do 60 cm długości. Tylko wyjątkowo silne samce przekraczają 80 cm długości.
Odpowiednio do różnic długości występują również duże wahania ciężaru ciała norek. Dorosłe samce osiągają przeciętnie 1—1,5 kg wagi żywej, szczególnie silnie wyrośnięte sztuki dochodzą do 2 kg, a rekordowe osiągają nawet 3 kg wagi żywej. Samice są znacznie mniejsze od samców, ciężar drobnej samicy nie przekracza 400 g a u najlepiej nawet wyrośniętych sztuk rzadko przekracza 1 kg, wahając się średnio w granicach 600—800 g i wyjątkowo tylko dochodzi do 1400 g.
Norki żyją dziko przede wszystkim na Alasce, a także w Kanadzie i w Nowej Szkocji. Znoszą one dobrze zarówno klimat polarny, jak i podzwrotnikowy. W związku z tym powstał szereg ras i podgatunków norek.
Norki, także tchórze, fretki i skunksy, które zaliczamy do tego samego podrodzaju, różnią się od innych rodzajów z rodziny łasicowatych tym, że przy odbycie, po obu stronach ogona, mają dwa gruczoły wydzielające ciecz o silnym, piżmowym zapachu. Substancję tę mogą skunksy wytry-skiwać w celach obronnych na dość znaczną odległość. Ta grupa, do której zaliczamy norki, odznacza się również charakterystycznym wzorem zębowym nieco odmiennym niż u pozostałych zwierząt tej rodziny:
Norki mają mianowicie w sumie 34 zęby, a nie 38 jak inni przedstawiciele tej rodziny, a zatem o jeden ząb przedtrzonowy mniej od innych zwierząt łasicowatych. W uzębieniu ich zwracają uwagę zwłaszcza duże i silne kły.
W wielkości norek występuje wyraźne zróżnicowanie płciowe (dymorfizm). Samce norek są z reguły dłuższe i cięższe niż samice, średnio o ok. Mają one silniejszą budowę. Głowa samca jest silniejsza, masyw-niejsza i szersza. Czarne, okrągłe oczy norki są silnie przesunięte ku przodowi. Nos jest nagi, ciemny, wilgotny, pyszczek wydłużony, owalny. Po bokach głowy rosną skierowane na boki i ku dołowi wąsy, wyposażone w nieliczne włosy dotykowe.
Okrywa włosowa norek zalicza się do krótkowłosych. Składa się ona z włosów pokrywowych o długości 18—20 mm i podszyciowych (puch) dorastających do 13—15 mm. Na całym ciele norki włosy okrywy są mniej więcej jednakowej długości. Tylko na karku i podbrzuszu są one o 2—5,5 mm krótsze niż na pozostałych częściach ciała zwierzęcia. Włosy puchowe norek są bardzo cienkie, o grubości średnio 11,5 ^m, włosy pokrywowe ościste mierzą u podstawy 32,0 /urn a ku wierzchołkowi grubieją do 87,0 /jm. Średnica włosów pokrywowych przewodnich ma u nasady 50,0 firn, a w górnej części źdźbła włosa wzrasta do 150,0 /