Jakkolwiek teoretycznie biorąc każda uwłosiona skóra zwierzęcia może być przerobiona na futro, to jednak nie wszystkie skóry w równym stop­niu nadają się na ten cel. Dobra skóra na futro musi być lekka, ciepła, elastyczna i, o ile możności, trwała. Najważniejszymi dostawcami futer masowego użycia są, według kolejności rozpowszechnienia, gryzonie, płetwonogie, drapieżne, torbacze i parzystokopytne. Drugie miejsce zaj­mują owadożerne, lemury, małpy i nieparzystokopytne. Inne rzędy ssaków nie mają już, jako zwierzęta futerkowe, żadnego znaczenia w skali świa­towej (stekowce, rękoskrzydłe, szczerbaki itd.), a ilość dostarczanych przez nie futer jest niewielka. Tylko niektóre gatunki zwierząt dostarczające futer są hodowane przez człowieka. Możemy podzielić je na kilka grup. Zwierzęta hodowane od dawna głównie dla produkcji futer; owca karakuł — Ovis aries pachyura L., królik — Oryctolagus cuniculus L. (hodowany na skórki i dla mięsa). Zwierzęta futerkowe niedawno udomowione lub dopiero przepro­wadzone ze stanu dzikiego w stan udomowienia: lis pospolity (lisy sreb­rzyste, platynowe, krzyżaki, czarne, białopyskie, śnieżne, gruzińskie i sze­reg innych odmian wytworzonych pracą hodowlaną człowieka) — Vulpes vulpes 'L., lisy polarne białe i niebieskie (piesak) — Alopex lagopus L., norka (hoduje się ją już w licznych odmianach barwnych, jak platynowe, pastelowe, szafirowe, białe albinotyczne, białe czarnookie, białogłówki itd.). Mustela (Lutreola vision Schreb., szop pracz — Procyon lotor L., skunks (śmierdziel — występuje już również w kilku hodowlanych od­mianach barwnych) — Mephitis mephitis Schreb., jenot — Nyctereutes procyonides Gray, nutria — Myocastor coypus Mol., piżmak — Ondatra zibelhica L., szynszyla — Chinchilla laniger Mol. Lista ta nie jest bynajmniej pełna ani zamknięta. Wciąż podejmowane są dalsze próby udomowienia nowych, cennych lub ginących gatunków zwierząt futerkowych. Równocześnie jednak hodowlę gatunków mniej cennych lub nastręczających szczególne trudności w procesie udomawiania, jakkolwiek nawet poprzednio były one propagowane, zarzuca się obec­nie na korzyść ekonomicznie wartościowszych i rokujących widoki, pew­niejszych osiągnięć. W żadnym razie nie można więc mówić jeszcze o usta­leniu listy nowych nabytków naszej hodowli. 3. Do gatunków będących obecnie jeszcze w okresie prób hodowla- nych zaliczamy: Kujoty (wilki preriowe Ameryki Północnej) — Luciscus latrans Gray, rysie — Lynx lynx L., tchórze europejskie — Putorius putorius L., bor­suki amerykańskie — Taxidea taxus Schreb., kuny kanadyjskie (ang. fischer) — Martes pennanti E., tumaki — (kuny leśne) — Martes martes L., kamionki (kuny domowe) — Martes foina L., sobole — Martes zibel-lina L., bobry — Castor fiber L., wiewiórki — (zwłaszcza syberyjskie, tzw. popielice) — Sciurus Sibiriens L., szynszyle — Chinchilla lanigera Mol., Chinchilla brevicaudata Wirth., oposy amerykańskie — Didelphys virginiana Kerr. 4. Nie wolno też zapominać, że futer dostarczają nam również niektóre gatunki (albo poszczególne rasy) zwierząt domowych hodowanych za- sadniczo do innych celów produkcyjnych. Wymienimy tu futerka źrebiąt, cieląt, różne futra owcze (poza karakułami), koty, niektóre skórki psów i kóz. Znaczenie tej produkcji nie było jednak nigdy podstawowe w ho­dowli wymienionych gatunków zwierząt. Dawno udomowione gatunki zwierząt nie zaspokajają całkowicie naszych potrzeb ani wymagań prze­mysłu w zakresie konfekcji futrzarskiej. Osobny duży dział stanowią tzw. futra szlachetne uzyskiwane od zwierząt niedawno dopiero udomowio­nych. Hodowla tych zwierząt wymaga innych metod postępowania niż te, które stosuje się w hodowli bydła, owiec, trzody i drobiu. Należy je do­stosować do swoistych wymagań i specyfiki produkcji futer. Najwięcej wspólnych cech można dopatrzyć się w metodach hodowli i chowu kró­lików i metodach stosowanych w hodowli i chowie piżmaków lub nutrii, czy nawet bobrów i szynszyli. Istnieją jednak między tymi metodami zasadnicze różnice. Króliki, które już od wielu pokoleń są zwierzętami domowymi, całkowicie przystosowały się do współżycia z człowiekiem w warunkach przez niego stworzonych, tymczasem piżmaki, nutrie czy szynszyle udomowione stosunkowo niedawno wykazują wciąż jeszcze wiele cech psychicznych związanych z ich niedawnym wolnym bytem. To samo obserwujemy u lisów, norek i u wielu innych gatunków mięsożernych. Z tego powodu niektórzy autorzy określają je wciąż jeszcze jako „dzikie zwierzęta futerkowe". Nazwa ta jednak jest już obecnie w stosunku do większości omawianych zwierząt anachroniczna i co najmniej za ciasna, a w większości przypadków zupełnie nie odpowiada prawdzie. Skóry i futra zwierzęce stanowią poważną pozycję w handlu świato­wym. Ogólna wartość skór surowych uzyskiwanych łącznie z hodowli i zdobytych drogą polowania wynosi przeszło 527 milionów dolarów w zło­cie. Ilość ta ulega jednak dużym wahaniom w związku z okresowymi zmianami mody. Produkcja skór surowych rozkłada się na poszczególne części świata w ten sposób, że Ameryka Północna (USA, Kanada, Meksyk) dostarcza, licząc wg wartości 28,4°/o skór, Afryka 23,9%, Azja 23,9%, Europa (głów­nie z hodowli) 16,5%, Australia 4,7%, Ameryka Południowa 1,7% i Oce­ania 0,9%. Do pierwszej wojny światowej miały znaczenie tylko główne ośrodki handlu futrami: Niemcy i Anglia (aukcje w Lipsku i w Londynie). Obecnie monopolowy charakter tych ośrodków został przełamany, a han­del futrami, obok stałych ośrodków, prowadzą u siebie niezależnie Fran­cja, Związek Radziecki i Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, a także Finlandia. Dziś największym odbiorcą futer szlachetnych są Stany Zjed­noczone Ameryki Północnej. Zakupują one na różnych rynkach świa­towych towar za ok. 125 min $ rocznie, zużywając ponadto na wewnętrzne potrzeby większość skór zdobytych bądź wyprodukowanych w kraju. W Polsce liczba użytkowanych na futra gatunków zwierząt dziko ży­jących nie jest duża. Jest ich 17. Są to: borsuk, chomik, foka, (pies morski), gronostaj, kuna-kamionka, kret, królik, lis, łasica (łaska), piżmak, suseł, tchórz, tumak, wiewiórka, wydra, zając, żbik. Skóry: niedźwiedzia, wilka, rysia i norki europejskiej są obecnie dla przemysłu bez znaczenia, jako zbyt rzadko spotykane. Skóry sarn i jeleni przerabia się przede wszystkim na irchę. Ameryka pierwsza doceniła ogromne znaczenie gospodarcze zwierząt dostarczających futer. Najpierw Kanada, a wkrótce potem Stany Zjedno- czone wprowadziły w życie, w szerokim zakresie, przepisy o ochronie i opiece nad tymi zwierzętami. Dla wszystkich gatunków zwierząt do­starczających futer wprowadzono coroczne czasy ochronne, ograniczając dla większości czas polowania do okresu od listopada do marca. Jest to bowiem przeważnie okres przerwy w rozrodzie, a futra w tym czasie są najlepsze. Stworzono rezerwaty, gdzie polowanie i łapanie zwierząt jest w ogóle zabronione. Dla niektórych zwierząt, szczególnie zagrożo­nych wytępieniem, wprowadzono okresy zupełnej ochrony gatunku, sięga­jącej 5 —10 lat (bobry, wydry, wydry morskie, foki). System ten daje na ogół doskonałe wyniki. Obrót skórami na futra ma bardzo starą tradycję. Dowodzą tego zna­leziska archeologiczne. We Francji, w Dordogne znaleziono doły garbar­skie świadczące o przemysłowej wyprawie skór jeszcze w epoce magda­leńskiej. Taka organizacja przerobu była możliwa jedynie w warunkach handlu zamiennego skórami zabitych zwierząt. Mimo ogromnej produkcji futrzarskiej Ameryki i Azji a nawet Afryki i Australii, a stosunkowo niedużej podaży europejskich skór na futra, wciąż jeszcze Europa decyduje o wartości poszczególnych typów futer; międzynarodowe aukcje w Londynie, Leningradzie i Lipsku, organizowane z udziałem nabywców z całego świata, określają ceny i ustalają koniun­kturę handlową dla różnych rodzajów skór surowych. Produkcja futrzarska to poważna pozycja ekonomiczna w skali świa­towej, a jej znaczenie, począwszy od ubiegłego czterdziestolecia wciąż wzrasta. W Europie, a zwłaszcza w Lipsku w NRD, rozwinięty jest szeroko przemysł uszlachetniania skór futrzarskich. Lipskie metody obróbki, gar­bowania i uszlachetniania futer należą dotąd do przodujących, a uszla- chetniony surowiec zyskuje tu bardzo na wartości handlowej i użytecz­ności. Z drugiej strony jednak, wysokie cła importowe na skóry wypra­wione sprawiają, że na aukcjach wprowadza się do obrotu tylko skóry surowe. Przewiduje się jednak, że zgodnie z układem przepisów celnych, w przyszłości mogą rozwinąć się również na szeroką skalę transakcje gotową konfekcją, obecnie raczej niewielkie. Udział skór futrzarskich uzyskiwanych ze zwierząt hodowanych jest obecnie na rynku światowym coraz większy, a w przypadku niektórych gatunków zwierząt — futra fermowe wpływają decydująco na kształto­wanie się wymagań dotyczących jakości i cen towaru. Np. skóry lisów srebrzystych, lisów polarnych (piesaków), norek, nutrii, szynszyli są dziś uzyskiwane prawie wyłącznie w mniejszych lub większych hodowlach fermowych. Wśród skór innych gatunków zwierząt futerkowych, jak piż­maki, bobry, sobole, produkcja fermowa również zaczyna zyskiwać coraz większe znaczenie tak ilościowe, jak i jakościowe w stosunku do podaży skór zdobywanych na polowaniach. Tylko trudności techniczne związane z hodowlą (foki, bobry, oposy, kangury) lub stosunkowo niskie ceny poje­dynczych futerek (chomiki, susły, popielice, krety i inne) sprawiły, że niektóre gatunki zwierząt futerkowych nie zostały dotąd udomowione, a na rynek dostają się tylko ich skórki pochodzące z odłowu w sidła i pułapki zwierząt dzikich. Pod względem ilości sztuk skór futerkowych dostarczanych corocznie na rynek światowy na czoło wysuwają się, jako produkcja masowa, na­stępujące gatunki: królik, owce różnych ras, wiewiórki (w tym popielice) i piżmaki. Z pozostałych 200 gatunków zwierząt użytkowanych na futra, produkcja żadnego z nich nie przekracza 10 min sztuk skór rocznie. Światowa produkcja roczna futer (w min sztuk) (zestawione na podstawie różnych źródeł zagranicznych) Królik (Oryctolagus cuniculus L.) 209 Zając (Lepus sp.) 32 Owca — różne rasy (Ovis aries l.) 30 Piżmak (Ondatra sp.) 18 Wiewiórka (Sciurus sp.) — różne gatunki 16 Opos amerykański (Didelphys virginiana Kerr.) 6,5 Suseł perełkowany — (Citellus suslica Giild.) 6 Koza domowa (Capra domestica l.) 5,5 Skunks (Memphitis memphitis Schreb.) 5 K'-0*, JliuWeK, a pOWOüLV^a t,.) 5 £ dalszym ich poczynaniom. Pierwszą 1. 5 n w 1900 r. Następne lata poświęcili hodowcy na pracę St. , ha ulepszanie metod wychowu i żywienia lisów. Dopiero w 1904 i. słali na wielką aukcję futrzarską w Londynie 25 swych najlepszych skó­rek, za które zapłacono im średnio za sztukę cenę czterokrotnie wyższą od cen osiąganych za najlepsze nawet futra dostarczone.