A A A

Lisy

Spośród zwierząt futerkowych należących do rodziny psowatych (Canidae Gray) hodowlą objęto rodzaj lis (Vulpes — Fritsch) z podrodzajami: lis polarny — piesak (Alopex — Kanp.), lis po­spolity (Vulpes — Fritsch) oraz kunopies (Nyctereutes — Fem-minck). Do rodzaju Vulpes należy łącznie kilkanaście gatunków, spo­śród których większe znaczenie na rynku futrzarskim mają: Lis pospolity (Vulpes vulpes L.) oraz jego odmiany, np.: lis srebrzysty (Vulpes vulpes var. argentata) i pochodne od niego, wytworzone dopiero po udomowieniu: lis platynowy, lis biało-pyski, lis opałowy, lis śnieżny gruziński. Lis stepowy (Vulpes corsac L.). Lis rączy (Vulpes velox Lay.). Lis polarny piesak — (Alopex lagopus Gray). Lis szary (Urocyon cinereoargenteus Schreb). Lis pustynny—fenek (Fennecus zerda Zimm). Z innych przedstawicieli podrodziny psów znaczenie w futrzarstwie ma­ją jeszcze wilki, szakale, niektóre gatunki z podrodzaju Elusicyon oraz je­not i kuj ot. Żadna z tych form nie jest obecnie przedmiotem systematycz­nej hodowli fermowej. Rozwijająca się przed niedawnym czasem w ZSRR i w PRL klatkowa hodowla jenotów została obecnie prawie zupełnie za­rzucona, ze względu na brak opłacalności w stosunku do hodowli lisów srebrzystych i lisów polarnych (piesaków). Obie hodowane formy lisów: lisy pospolite i lisy polarne (piesaki) łączy wiele cech wspólnych, jak np. jednaki wzór zębowy. Uzębienie mleczne obu tych gatunków liczy 28 zę­bów, wzór uzębienia mlecznego: podczas gdy uzębienie stałe — 42 zęby, wzór uzębienia stałego: Lisięta rodzą się bez zębów. Pełne uzębienie mleczne uzyskują w wieku 4 tygodni, uzębienie stałe rozwija się u nich do 6 miesięcy. Gatunek lis pospolity jest najbardziej rozpowszechniony i najliczniejszy spośród przedstawicieli rodzaju Vulpes. Naturalnym terenem występowania lisa pospolitego jest prawie cała umiarkowana i subtropikalna strefa półkuli północnej, został on jednak wprowadzony przez ludzi i zaaklimatyzował się również w Australii i na Nowej Zelandii. Ze względu na ogromny zasięg występowania — lisy pospolite wykazują szereg podgatunków i odmian lokalnych. Liczba tych odmian dochodzi do 40 (10 w Europie, 18 w Azji, 3 w Afryce i 11 w Ame­ryce Północnej). Lisy polarne — piesaki (znane także jako pieśce, polnolisy, lisy nie­bieskie lub lisy białe) występują w stanie dzikim w strefie podbiegunowej Europy, Azji i Ameryki Północnej tak na lądzie stałym, jak i na sąsiadu­jących z nim wyspach Oceanu Lodowatego, dochodząc aż do północnej gra­nicy lasów. Wytworzyło się na tym terenie szereg podgatunków lisa po­larnego — piesaka, jak: alaskański, grenlandzki, islandzki, szpicbergeński i północno-azjatycki. Obok gatunku Alopex lagopus L. (piesak pospolity) występuje jeszcze drugi gatunek żyjący na Wyspach Komandorskich, Alo-pex beringensis Ognev (piesak komandorski). W stanie dzikim zwierzęta bielejące na zimę i takie, które zachowują zimą umaszczenie niebieskie występują w każdej z tych odmian w różnym stopniu ilościowym. Zwierząt nie bielejących jest w północnych częściach Arktyki na ogół więcej niż w położonych bardziej na południe. Odmianę niebieską lisów polarnych — piesaków, które całkowicie utraciły właści­wość bielenia podczas miesięcy zimowych ustalono dopiero po udomo­wieniu, drogą selekcji hodowlanej. Lisy polarne — piesaki pochodzą od różnych podgatunków lisa, a na­wet od obu gatunków dzikich, które udomawiano wielokrotnie w różnych miejscach ich występowania naturalnego. Początkowo, tj. od 1910 r. aż do wybuchu drugiej wojny światowej, hodowla lisów srebrzystych zarówno ilościowo, jak i pod względem war­tości towarowej znacznie przewyższała hodowlę lisów polarnych — piesa­ków. Jeszcze w r. 1939 światowa produkcja skór lisów srebrzystych i od­mian pochodnych wyniosła 1 202 000 sztuk, przy cenach dochodzących do 1200 $ za sztukę, podczas gdy podaż skór lisów polarnych (piesaków) produkcji fermowej nie przekraczała 68 000 sztuk. Ogromny i szybki wzrost liczebności światowego pogłowia lisów srebrzystych pociągnął za sobą znaczne obniżenie jakości produkowanych skórek, co w konsekwencji wpłynęło na spadek popytu, obniżkę cen i zmniejszenie ogólnej liczby hodowanych zwierząt. Na czoło wysunęły się, zgodnie z wymogami mody futrzarskiej, norki. Obecnie światowa produkcja fermowa skór lisów po­spolitych (srebrzystych, platynowych, białopyskich, śnieżnych, gruziń­skich, opałowych i krzyżaków) nie przekracza 120 000 skórek rocznie, podczas gdy skórek lisów polarnych produkuje się średnio 5 razy więcej. Świadczy to o ogromnym ograniczeniu globalnej liczebności pogłowia ho­dowlanego większości odmian lisów, a zwłaszcza lisa pospolitego, przy pewnej rozbudowie produkcji skór lisów polarnych — piesaków. W PRL w latach powojennych odbudowano zniszczone pogłowie lisów, doprowa­dzając je w 1960 r. do 55 000 sztuk matek w stadzie podstawowym. W latach następnych nastąpił wyraźny spadek pogłowia tak, iż na rok 1964 musimy liczyć się ze stanem stada podstawowego obejmującego 34 000 samic lisa polarnego — piesaka, 3 300 samic lisów srebrzystych i nie więcej niż 700 sztuk samic lisów platynowych. Nic przeto dziwnego, że przy takim układzie hodowla lisów polarnych — piesaków wysuwa się w oczach polskich hodowców na czoło i to tym bardziej, że sprzedaż skórek tego gatunku na rynkach światowych przynosi ostatnio naszej hodowli największe sukcesy. Zapowiadany ostatnio zwrot mody w kierunku futer puszystych zda­je się przynosić z sobą ponowną erę rozwoju hodowli lisów i popytu na ich skóry na rynkach światowych. Historycznie lis jest najdawniej hodowanym szlachetnym zwierzęciem futerkowym, chociaż obecnie hodowla jego stała się mniej ważna niż hodowla norek.