Morfologia i anatomia kota Kot domowy jest zwierzęciem średniej wielkości. Między poszczególnymi rasami różnice w wielkości są raczej nieznaczne. Długość tułowia wynosi około 45 cm, wysokość 25 cm, długość ogona 22 cm, ciężar ciała 3-5 kg, chociaż zdarzają się koty o cię­żarze dochodzącym do 9, a nawet 15 kg (koty niebieskie, tzw. kartuskie. Uzębienie kota jest typowe dla zwierząt mięsożernych. Skła­da się ono z czterech rodzajów mocnych, dobrze osadzonych zębów: małych dłutowatych siekaczy, ostrych szpiczastych kłów, ząbkowanych przedtrzonowców i trzonowców. Siekacze służą do chwytania i rozdrabniania pokarmu, kły do rozszarpywania zdoby­czy i rozdzierania mięsa, przedtrzonowce, dzięki ostremu ząbko­waniu korony, pełnią rolę zębów tnących, a ostatni z nich jest zę­bem kruszącym, podobnie jak pierwszy ząb trzonowy w żuchwie. Jest to wiec uzębienie umożliwiające chwytanie i rozrywanie ofiar. Mleczne uzębienie kota składa się z 26 zębów - 14 górnych i 12 dolnych: po 6 siekaczy i 2 kły w szczęce i żuchwie oraz 6 przed­trzonowców górnych i 4 dolne. Zęby mleczne kot traci stopnio­wo. Na ich miejsce wyrastają zęby stałe. Kociak rodzi się bez­zebny. W czwartym tygodniu wyrzynają się kły; od trzeciego do szóstego tygodnia pojawiają się siekacze i przedtrzonowce. Zęby stałe wyrastają w następującym czasie i kolejności: najpierw siekacze - między drugim a piątym miesiącem, potem kły - między czwartym a szóstym miesiącem i wreszcie przedtrzo­nowce i trzonowce - między piątym a dziewiątym miesiącem życia. Zębów stałych dorosły kot ma 30: 16 górnych (6 siekaczy, 2 kły, 6 przedtrzonowców, 2 trzonowce) i 14 dolnych (6 siekaczy, 2 kły, 4 przedtrzonowce, 2 trzonowce). U zdrowego i dobrze odżywionego kota powinny one być mocne i białe. Z wiekiem żółkną, kruszą się i często wypadają. Mięśnie żwaczowe (żuchwowe) są u kotów bardzo silnie rozwinięte. Tułów jest silnie wydłużony, a mocne i dobrze wysklepione żebra stanowią doskonałą ochronę dla narządów wewnętrznych. Kręgi w części krzyżowej i lędźwiowej są zrośnięte; partia krzyżo­wa - dobrze rozwinięta (typowe dla ssaków o długim, bardzo ruchliwym ogonie). U kotów często się zdarza, że tylna część tułowia jest wyższa niż przednia. Taka budowa ułatwia zwierzę­ciu wykonywanie skoków. Ogon składa się z 18-26 kręgów, zależnie od rasy. Futro kota składa się z włosów pokrywowych (ościste i prze­wodnie) oraz puchu, czyli podszycia. Do torebek (otaczających korzeń włosa) przytwierdzone są pęczki włókien mięśniowych. 74 Skurcz tych włókien powoduje stroszenie (jeżenie się) włosa, który ustawiony jest w skórze nieco skośnie, a pod wpływem dzia­łania mięśnia przyjmuje położenie pionowe. Umaszczenie kota może być różne. We włosach występują dwa rodzaje pigmentu - czarny i brunatny. Ubarwienie jest wy­nikiem różnych zestawień tych dwóch barwników. Pręgowanie jest cechą dziedziczną, którą koty domowe zachowały wiernie po swych dzikich przodkach. Wszystkie inne ubarwienia (białe, czarne, w łaty) powstały już później, w wyniku świadomej lub nieświadomej akcji hodowlanej człowieka. Ciekawe, że w stadium zarodkowym umaszczenie płodów wszystkich kotów jest zawsze pręgowane (tygrysowate). W skórze kota znajdują się liczne gruczoły łojowe. Gruczo­ły potowe, jak u wszystkich zwierząt mięsożernych, są bardzo sła­bo rozwinięte i znajdują się głównie w skórze opuszek palcowych. Koty wiec nie mogą regulować temperatury ciała przez wyparowy­wanie potu, gdyż nie pocą się na całej powierzchni skóry. Regula­cja temperatury ciała w gorące dni lata jest ograniczona wypro-mieniowywaniem ciepła przez skórę poduszeczek i zianiem (przez jamę ustną). Samcze narządy płciowe składają się z jąder umieszczonych w mosznie, nasieniowodów i prącia. W części żołędnej prącie zaopatrzone jest w kość, która nadaje mu sztywność, a jednocześnie przyczynia się do tego, że kopulacja sprawia samicom pewien ból, wskutek czego wydają one wtedy rozpaczliwe głosy. Samicze narządy rozrodcze składają się z jajników, jajowo­dów, macicy, pochwy, przedsionka pochwy i sromu z wargami sromowymi. Jajniki u kotek mają kształt owalny i leżą poniżej 3-4 kręgu lędźwiowego. Trzon macicy jest wąski i dzieli się na dłu­gie, proste rogi rozchodzące się pod kątem ostrym. Kotka osiąga dojrzałość płciową w wieku 6-7 mies. a dojrzałość fizyczną w wie­ku 18 miesięcy. Zespoły sutkowe w liczbie 4 par, z odpowiednią ilością bro­dawek i gruczołów mlecznych, ułożone są w dwóch szeregach od okolicy pachowej do okolicy pachwinowej na dolnej ścianie brzusznej. Pełny rozwój osiągają w końcowym okresie ciąży. Przewód pokarmowy kota jest stosunkowo krótki (3-5 razy dłuższy niż całe ciało). Pokarm rozdrobniony zębami zostaje przesunięty za pomocą języka z jamy ustnej do gardła, skąd na­stępnie wędruje do przełyku i żołądka. Grzbietową powierzchnię mięsistego języka pokrywają bardzo ostre rogowe brodawki (kolce). Język odgrywa wieloraką rolę. Służy bowiem nie tylko do mieszania spożytego pokarmu i przesuwania go do dalszych odcinków przewodu pokarmowego, ale dzięki obecności rogo­wych brodawek stanowi narząd do zlizywania brudu z powierzchni ciała. Długim lizaniem nieowłosionej skóry swej ofiary kot może nawet ją poranić do krwi. Kolce języka pomocne są też przy ogry­zaniu kości usuwając z nich okostną, która zostaje następnie połknięta. Za pomocą języka koty podczas sezonowej zmiany okrywy usuwają ze skóry martwe włosy. Dużą rolę odgrywa także język przy piciu wody lub innych płynów, kiedy przybiera formę łyżki i za każdym poruszeniem zagarniania do gardła kilka kro­pel płynu. W żołądku pokarm ulega działaniu znajdującego się w nim soku żołądkowego. Pobrane mleko zostaje natychmiast ścięte, ale powstały sernik ulega dość powolnemu trawieniu; w związku z tym koty karmione mlekiem powinny mieć dość długie przerwy między posiłkami. Z żołądka pokarm zostaje przesunięty do jelita cienkiego. W pierwszym jego odcinku - dwunastnicy - treść pokarmowa zostaje poddana działaniu żółci i soku trzustkowego, które powo­dują dalsze jego trawienie. Bardzo szybkie ruchy robaczkowe jelit, typowe zresztą dla wszystkich zwierząt mięsożernych, świad­czą o sile działania soków trawiennych, która jest tak duża, że połknięte kości drobnych zwierząt są rozpuszczane w całości. Strawiony pokarm jest przyswajany przez organizm w następ­nych częściach jelit, skąd dostaje się do krwi i limfy. Na granicy jelita cienkiego i grubego znajduje się słabo rozwinięty wyrostek robaczkowy. Niestrawione resztki pokarmu dostają się do jelita grubego i prostego, stamtąd przez odbyt wydalane są na zewnątrz w postaci kału. Kał kotów, podobnie jak innych zwierząt mięso­żernych, jest bardzo cuchnący. Ten swoisty, nieprzyjemny zapach nadaje mu wydzielina gruczołów odbytowych.